Heywani

Ga=öküz

Ga qoreno=öküz bögürlenir, bögürleniyor.

Ga cıtı keno=öküz çift sürer.

Ga cıwên çarneno=öküz harman harmanlar.

 

 

Her-herê-herekê=eşek-bir eşek-eşekcik.

Her zıreno=eşek zırlar, eşek zırliyor.

Her bar wegêno=eşek yük kaldırır.

Her cınıştışi rê beno=eşek binmeye yarar.

Her zırr, zırr zırreno=eşek zır zır zırlar.

Pey ra zirtıki erzeno=eşek arkadan tekmik atar.

 

Estor=at.

Estorı hirena=at kişner.

Estorı bol remena=at çok koşar.

Estorı cınıştışi rê bena=at binmeye olur.

Estorı raya duri şına=at uzun yol gider.

 

 

Kütık-kütıkê-kütıkekê=köpek-bir köpek-bir köpekcik.

Kütık hew, hew laweno=köpek hav hav havlar.

Zınci ra hüm, hüm keno=burundan hım hım eder.

Kütık zureno=köpek ular.

Kütık pereno kesi u kesi dırneno=köpek insanı tutar, yırtar.

Kütık bekçinı keno=köpek bekçilik yapar.

Kütık çarwan paweno=köpek koyunları bekler.

Kütık keyi paweno=köpek evi bekler.

Kütık har beno laweno=köpek kudurur havlar.

Harey ver xo dırneno=köpek kudurur ve kendini yırtar.

 

Bızı=keçi.

Bızı qalena=keçi meler.

Bızı şıt dana=keçi süt verir.

Bızı cay xo vırazena=keçi kendi yerini yapar.

Bızı inada=keçi inattır.

Bızı vıjêna keran ser=keçi kayaların özerine çıkar.

 

Verg=kurt.

Verg zureno=kurt ulur.

Verg miyan weno=kurt koyunları yer.

Verg dewari dırneno=kurt davarı yırtar.

Verg bol remeno=kurt çok kaçar.

Verg merdıman weno=kurt adamları yer.

Verg zaf wahşiyo=kurt çok vahşidir.

 

Heşı=ayı.

Heşı bılıbılı kena=ayı bıllbıll eder.

Heşı dewar u çarwan wena=ayı sığırları yer.

Heşı merdıman kışena=ayı adamları öldürür.

Heşı zerar dana baxçe u bostanan ro=ayı bahçe ve bostanlara zerar verir.

Heşı erdanê karıtan talan kena=ayı ekili tarlaları yağmalar.

Heşı bol bı qüweta=ayı çok kuvvetlidir.

Heşı heme heywanan tersanena=ayı bütün hayvanları korkutur.

 

Manga=inek.

Mango mo mo qorena=inek mo mo bögürler.

Manga bol şıt dana=inek çok süt verir.

Manga keyeyê wari kena=inek bir evi besler.

 

Kavır (Verek)=kuzu.

Verek meleno=kuzu meler.

Verek purt xasekıno=kuzu güzel tüylüdür.

Purtida vereki ra çına vırazêno=kuzunun yününden elbise yapılır.

Purtiya vereki rês bena u rêsêna=kuzunun yünü örülür ve yön olur.

 

Mar=yılan.

Mar pıff,pıffı keno=yılan piff piff eder.

Mar xüşeno=yılan hışıldar.

Ecelê mari yeno ray sero rakewno=yılanın eceli gelir gider yolun özerinde yatar.

Qoçi pa ruwenê qaleno=yılanın boynuzları yeşerir meler.

Mar dano kesi dı=yılan insanı ısırır.

Mar jahr vıradano meywan ser=yılan meyvelere zehir bırakır.

 

Bılbıl=bülbül.

Bılbıl waneno=bülbül okur, öter.

Bılbıl darı ra darı geyreno=bülbül ağaçtan ağaca gezer.

Bılbıl veng weşo=bülbül güzel seslidir.

Bılbıl xaseko, purt zerd, sıpe u sureko=bülbül güzeldir, sarı tüylü, beyaz ve kırmızıdır.

Bılbıl weneno, merdım goştarey keno=bülbül okur adam dinler.

 

Zerec=keklik.

Zerec waneno=keklik okur, öter.

Demo kı weneno külê zeriyan heleyneno=okuduğu zaman yöreğin derdini eritir.

Zeriya merdıman honık keno=insanın yöreğini serinletir.

Derdê zeri têtewr vıllla keno=yöreğin derdini hepsini dağıtır.

Zerec veng weşo qeqübo keno=keklik güzel seslidir, meydan okur.

Çiyêdê ciyo xırab esto=kötü bir şeyi var.

Dışmenê qewmdê xo yo=kaviminin düşmanıdır.

Qewmê xo xo sero kom keno=kavmini kendi özerinde toplar.

Destandê seydwanana inan kışeno=avcıların elleriyle onları öldürtür.

 

Mıriçık=kuş.

Mıriçıkı wiç, wiçı kena=kuş viç viç eder.

Koçê Qereçiyan werzanena=çingenelerin göçünü kaldırır.

Zımıstani cadê cı ra kena=kışın onları yerinden eder.

‹nan xapeynena=onları kandırır.

Zekı wesar ameyo fêna rayan=bahar gelmiş gibi onları yola düşürür.

Puki ver hemını serdan ra kışena=ayazın önünde hepsini soğuktan öldürtür.

Mıriçıkı gıl ra ra gıl perena=kuş daldan dala uçar.

Goştê cı loqmeyê, günay cı oqeyêno=etti bir lokmadır, günahı bir okadır.

 

Künd=baykuş.

Künd Kuuk, kuuk keno=baykuş kuuk kuuk eder.

Mıriçıkan loqmeyê dı daqültneno=kuşları bir lokmada yutar.

Künd bêwext veydano=baykuş vakitsiz öter.

Felaketi xo ya ano=felaketi kendisiyle getirir.

 

Çaringı=yaban arısının büyüğü (yaban arılarını ve bal arılarını yer).

Çaringı vıjj vana

Dana pede u perena, remena

Çarıngı wexto kı hêrs bena

Çımê xo gêna u hêrış kena

 

Zerqetı=yaban arısı.

Zerqetı pa dıskêna

Derzıniya xo tey war kena

Axuy xo pa vıradana.

 

Hıngı=bal arısı.

Hıngı pa anışena

Derzıniya xo war kena

Tey verdana u perena

Bahdo bêgan kewna

 

Mêşı=sinek.

Mêşı dewariya dıskıyêna

Dewari mêlı ra werzanena

Herunda cı dı doş kena

 

Mozı=böcek.

Mozı pa dıskıyêna

Dewari herunı ra werzanena

Zey delamiya çerx kena

Dana mozı ro u remnena

 

Mere=fare.

Mere remeno, pısingı fetılnena

Kewno qülı, pısingı vero pawena.

 

Deve=deve.

Deve hêj kewno, bılıbılı keno

Kew fek ra war keno

Xıncê cı bol xırabo

Dışmenê xo vira nêkeno

Deve baro gıran wegêno,

Labırê heri dımı şıno

Deve mıl dergo, mılê cı zey qewsiya çewto.

 

Lu=tilki.

Lu zurena, pizey xo vılênena

Mewşêrı vero vındena,

Wexto kı engurı nêresena,

Vana, eh na engurı bol tırşa

Lu bol qürnaza

Fen u fetbaza

 

Dik=horoz.

Dik veydano

Qiqıro qiii keno

Dik çawışê kergano

Forsê cı bol gırano

Nakışt-akışt xo şaneno,

Kergan miyan ra piyase keno

 

Kergı=tavuk.

Kergı qıt-qıtı kena

Ê binan xo sero kom kena

Sılo nêverdana têwdana

qandê hakkerdenı ca vırazena

 

Xoz (Xenzir)=domuz.

Xoz jewser remeno

Pırnıkıra fışş-fışş keno

Siyan seredê xo ya leyri keno

Dışmenê dar u beriyo

 

Çeqel=çakal.

Çeqel wiyiqq-wiyiqq keno

Rezan miyan ra geyreno

Gıliya engura kı awı dekewna

Mewı sero nêverdano weno

Çeqel çeqeley keno

Wexto kı çiyê vineno

Xo pey nêwınêno remeno.

 

© www.zazaki.de (Asmêno Bêwayir & Hesenê Reqasa) E-Mail: keywa@zazaki.de
Layout: Umut Akkoç

Please publish modules in offcanvas position.