Varto, Elawi, Khurrmanc, Seyd u Seyda

be Tertel Şx Saidi sero

Ap Mıxsiy Khea de mucıliye[1]

 

X. elker

 

X. elker: Ap Mıxsi mar ten biyenan veri ra qal kena?

 

Ap Mıxsi: Roc, Usıv Poriki, Himet Hazıri, Sey Mamud Kheki, Derg, Aşur n Şaverdiye, cemat beno. Şadıca locıne ken pırr dara, lınga xo dan pıro, van, kır Khurşa de qena to bo, bıvşo. Yan kıramete wazen.

            O taw Usıv Porıki vano, Himet Hazıri hrsıno, ten mıradiyo (herediyo) hevalan xo ra.           Va, o Khursıco j kewto ra, delğe diyo, vato, lao urz ra, Dewrş Sıli haşt ker. Owo ke ewro ry ma sıp kero, Dewrş Sılo. Sıpla am, eng ard kuya ry d ra. Neyse heval d vazeno ra, qılauna Dergi biye, keno pırr, ebe maşa adır nano ser, huye onceno. Tabi erenleran verna ke huye onte, endi tamamo, mıradiş iy nmaneno. Neyse, n wer, adır beno gur. Adır ke beno gur, Himet Hazıri Dewrş Sıl vazeno ra, adır de nişeno ro. Adır de nişeno ro, tabi adır keno serd, cıra vecino. Keno serd cıra ke vecino, n n tlewe cıra mevzuat kıramete persen. Vano, ez ser Mışkoy de ırtani verde biya. Rea na mı ağwe kerd mıra. Roc ke kewt bın hewri ez cemediyne, roc ke veciyne ez biyne germ. Ez heşar biya ke adıro, cırpo vaz da.

             Mewzuat ke nbo, nbeno. Hatani adır şyair nbo, hata ıma nbo, ya ki ağwe nbo, kam kuno cı? Qa adır to vşneno da, no niyaro, raşte zobin iy qebulnkena da.

Netice, oca ra n, tabi n, khurşa p hesin ke şx kewto wert Lola. Kewto wert Lola, taug d be xo şono. Taug mrıki be xo şono. Pila tdine mar qesi kerdne. Neyse va, taug şono, hama se ker ke Lol cra ra, yan het Lola (Lolıci). Taug be xo şono da, mılet inam keno, itiqat xo be cı ano. Tabi xo resneno Kralığ, Usıv Porıki vano:

            Dergo! Cın u periyo to sero. Sey Mamud Kheki, seyro to sero, wendena d ki biya herhalde. Eke mevzuato, adıro ki mı sero.

 

X..: N kam, koti ra?

 

A.M.: Dewrş Sıl Şorıki, lac Porıkiyo. Eskender ra o. Piy Sey Sılmaniyo, Şema de merdo. Derg ki piy Sausniyo, wair tas. Dergi Khaliyan, tasa xo esta, Sercuge de vınden. Usiv Poriki ki Eskender rao, o ki ca be ca feteliyne, n ki Aliyan. Sey Mamud Khkei ki Khaliyan. Khali be Ali ra bıra jmini, lac Khurşiy. Koka dine jya.

            Tabi phesin, n ke Qemer Cana de cemat esto, Kralığ de. A şewe şx saci keno sur, tezban xo sera waneno u tezba erzeno saci, sr keno, wair sr biyo, Va, Usıv Porıki saciya ke biya sur, biya nar ebe dest gureta, derg talıba kerda. Qe kesi qewet nkerdo, Qemer Cana a saci gureta. A saci ke gureta, adır kewto minder bın şxi. Theref Heqi ra ke adır kewto minder bın şxi, şxi xo kerdo top u biyo tik. Cemat ke biyo serd, Usiv Porıki vato, şxo hona na qe iy niya, ez o to şodır kunime qılağe. Şodır qılağ finime ta, tı cıkuye, qılağ ki finime ta, ez kuna cı. Xora ez ke vşa, talıb-murid be to helal bo, eke tı vşa talıb-murid be mı helal bo, tı ki şona, xelesina ra.

            A şodır şx wazeno ra, niya dano ke taug ki ndi nşono, sr biyo betal. Şx dewe caverdano u şono. Her kes, talıb-muridi, reyna cren be Seyida ser. Ewro ki heni biyo, lazımo ke jy de z Usıv Porıki reyna ravazo. Yano na ağwe ıme ra biya şeliye...

 

X..: Apo to vake Lolan a heti am ke bıcr ra. N qey crne ra?

 

A.M.: Ma qey! Nina mewzuat diyo, taug be xo şiyo ya!

 

X..: N teyna ebe j şiyena taugi am ke bıcr ra, ya ki iy de bin biyo?

 

A.M.: Yan taug ke şiyo, vato no piro, seyido, coka. Zobina iy ra niyo. Se ke van Mansur nişto duwari, duwar ramıto, heni. Beka no khalik Bamasurano ki, n ki taug ramıto, taug n be xo şiyo. Nıka j ke taug nişo, taug d ke ebe xo şoro, tı ki itiqat xo be cı ana. No ki j mevzuato da! Xora itiqat Loli vercoy ra zdo. Yan Lol seba taugi ra itiqat xo be d ardo, vato no ki piro, seydo.

            Nıka ki tor mevzuat Sey Mamud Kheki qesibıkri.

            Ferat Ağa Van de yzbaşi biyo. Oca zaf şx de alim, gıran biyo. Ferati ra vato, b tariqa mı kuye! Şxi vato zanena? ki vato ke, seyd de mı esto, tenna ustıno. Tı ke nişan de seyd mı uca ra mır biyar, ez kun tariqa to. Tı ke nişan d miyar ez nkun tariqa to. Ferat Ağa ki mordem de baqıl biyo, zana? Neyse no şx ğal keno. al keno, şono sey Mamud Kheki de vecino. Kulik sey Mamudi vera maşa bena, p adır nano qılaune ser. Nıka cınbıze esta ya, heni z dae maşa bena. No şono ke a maşa dey biyaro. Cniya sey ferq kena, Mamudi ra vana, dereza dızdi am, tı heşara? Sey Mamud Kheki vano ez heşara, veng xo meke ke ez ey pbıcri.

            Şx vano, dest kerd derg, neke ez p bıguretne, ez kaş ucay kerd. Vano, seyd to mıra ustıno, ewala mı cır esta. Yax Ferat Ağay verdano ra. Maneno, Ferat Ağa amnani no izne. Sey Mamud Kheki phesino ke Ferat Ağa amo, vano, şori diyena Ferati. Şono selam dano cı, vano, ero Fero tı oca qey vındena, dızda ruşnena mı ser? N mevzuat niyanni biy, n zuri niy. tabi o taw iman biyo, itiqat biyo. Nıka dariyo we. Onciya Heq u tala raştkro.

            Roc, vera usari vaş Dewrş Sılman Khea beno kemi, vazeno ra şono Raqasa, Gedug Ağay. Dorme de cirani-mirani ben top. Tabi taine Dewrş Sılman ndiyo, van, aceb Dewrş Sılman Kheao ke vane, nao? Koeg d tey biyo. Na qesa gına be koegi ra. Koeg şodır waşto ra, vato, piro wulle ez lew tode nvındena. Piri vato, qey? Vato, ma tı ki jyo de z mına. Ez xulamine nken, ez pira r koekni ken. Tode ke mevzuat ino, lew to de ınay r vındri? Vato, Al mı, ronişe. Nişt ro, a şewe venga Heqi do. Babay vato, lao aspar nawa cor de na. Aspar na, hama libas (qiyafet) xo libas cniyano. Tabi oca mıleti vato, a Gorzerina (j ziyara). Va, tabi Gorzerine de (vatena na qesa de) gurine gın be bona ro. Xeyl piyay gınay waro. rang boni j het ser bi top u astarey asay. Pers ken, van, Baba mara ı wazeno? Koek vano, vaş Babay biyo kemi, Baba seba vaşi amo wert şıma. Şodır Baba destan xo şno, vecin tever ke, her kes şiyo loda xo ser, gırz vaş xo no pıro, kerdo pişti, kewt rae, ben Babay. Babay ranverdan. ewres beno, ewres pese sere bırnen, a şewe cemat ken.

            Vercoy itiqat zaf bi. tabi nıka aqıl ke bi zde, itiqat bi kemi, mevzuat dariya we. Yan aqıli o dard we.

 

X..: Apo to mar Pir u Ağaa ra qesi kerd. Hukm nine bi, in bi, wert nine senn bi?

 

A.M.: Nıka ez mordem xora vaci. O waxt de soz Pir u Ağaa j bi. Doşeg de heto j de Ağa niştne ro, heto j de ki pir niştne ro. İne xebera jmini kerd, xatır jmini zanıtne. İne ke iy bıvatne, mıleti kerdne. Piri niya vato, ağay niya vato ke va, dawa merdne. ı bıbiyne z dine biyne. ıke bıvat z dine kerdne. Ağay ki bxatır piri iy nkerdne, piri ki bxatır Ağay, soz xo j bi. Tabi peydo, Ağa ağatina xora, Pir ki pirtina xora veciya. Nefs xo ravr guret, tai ki iyo pis bi. Coka inam mıleti bi kemi. Nıka ki heriy (mordem) ke nexsa (cısn) dine ra, raa ma ken vindi, van ke, pi u khalıkan ma şıma xapıti. iyo niyann ino, ma pro j piyayme. No Khurıjo, no Bamasurıjo, no Ağusanıjo, iy de niyann ino. Koka ma proine jya.

           

Heqe ke persena n doman nıkay tai ki raşt van. Heqiqete ke persena, eke ma Ademi ra bime koka ma jya, na zure niya. Eke ma Eli u Mıhemedi ra bime ki koka ma jya. Eke ma qewm Grf u Naciya rayme, anciya koka ma jya. ıke ma goşt u nenıgime. Ne pir b talıbi beno, ne ki talıb b piri. To di, ewro ağwe ina, ar thawa fetelino? Her ca biya zya, isani ki biy zya. Mevzuat qey dariyo we? Mevzuat, eke iman, itiqat nmend, darino we. Zeriya mordemi ke biye kemer, cıra iy nroeno, nbeno kewe. Heq ademi dero. Alem ademi dero, ıke esto ademi dero. ıke crena, ademi de vinena. Adem her i keno. Mevzuat ki, kıramete ki, her i ki ademi dero. Adem vırazeno, adem rıjneno. Niya de!, tırene ki ademi vıraşta, thiyare ki ademi vıraşto, bomba ki. N zur?

            Eke Pir u Ağa ma verde ra sağlem bımendne, ewro verg xo ki piya erd. İne ke heni nkerdne, ma ki na roce ndiyne. Suj hurdim heta de ki esto. Niyade!, Xıd hawt seri Pirsultani r xebetiya. Se kerd ki kutik Pir Sultani nmusay cı. Oca j va Piro, Xıd ita xızmete keno, hama kutıki anciya ki lawen cı. Vake, qıc de xeta ina, xeta pil dera. Xeta Xıd dera. Xıd ke sağlem biyne, kutıki nlawne d. Eke Ağa u Piri sağlem bımendne, na raa ma niya nbiyne zayıf...

 

X..: Apo, zer her kesi de Şeytan esto, ıko?

 

A.M.: Niyade! Roc Musa  be Melek Tawuzi ra ben heval, şon Melek Tauzi. Şon d ke heb astır (cacım) xuyo siya koş de ronao; gem de xuyo mıqarli oca dardekerdo; j kup oca ronao, ten aqıt tedero; dawıl de xo oca dardekerdo. Musa pers keno, vano, n ık na tode, wesif nine ıko? No ı gemo naca? Vano, tai insani est mal xo wen, raa Heqi de dan, insanetni ken; ez ke va biyari cı n gemi şanena fek ine ke, ne insanetni bıkr, ne ki bur. Vano, ma no astıro siya ıko? Vano, ta mordem Heqi est, şodır r ke saat dı saati maneno, wazen ra venga Heqi dan, ibadet ken. Ez ke va biyari cı, n cılıki erzena ser ke hewn de bıman. Musa vano, ma ano kup ıko? Melek Tauz vano, ano kupi ki aqıt tedero. Şirıno, kena mrık u cnıke ra ke jmini bıls. Vano, ma no dawıl ıko? Vano, ine ke jmini lişt, nafa ki an dawıl xo dan pıro, kena eşkera. 

Raşt ki henna, mudet xırabe, ya aşm ra, ya ki ewres roca, peydo bena eşkera. Raşt u xırabe twerte de nbena.

            Roc Memed Şerif (Fırat) Beg Seynesemi ra vato, piro, ez sen mordema? Seynesemi vato, Şero teresiyen u pzevengni ra be itıqat piya nben. Jy berze, jy bıc.

 

X..: Seynesemi qey heni vato?

 

A.M.: Yao vano; ya rınd dewrşni bıke, ya ki şeytaniye bıke. Ya raşte ra şo, ya ki zura bıke. Hurdimina ray j piyay r nkun. Hem dewrşni u heqiqet, hem ki politika u zuri piya nben. dawawekilni kerdne. Vano, Dawawekili gereke zura ki bıkro. Madem tı dewrşa, kar to be zura ino. Madem tı mordem Heqiya, qey nişena taug ra ke isani to bıfeteln. Tı seba imam Usni r hsira kena war, cıl de kuna ra, hem ki z boğiya nişena taug ra. Sebebo ke n isani to bıonc ıko? N insan, n heywani niy. Na dewrşniya? Coka vato Seynesemi.

 

X..: Qey Memed Şerif wair itiqati nbi?

 

A.M.: O vercoy wair itiqat bi, eke merd ki wair itiqat bi, hama qayt bina kerd, rae ra veciya. Va, qey fılan ağa ebe taug fetelino, qey ez mefeteli? Coka raşte ra kewt duri. Mrıko ke raa raşte ra şoro, guna xo be isana na. Mrıko ko guna xo be isana niyam, lac xo, ciran xo, qewm xo j nguret, o ağa niyo, nbeno. Kes ki dra hesnkeno. Ağa owo ke her kesi j bıcro.

 

X..: Memed Şerif kıtab xode vano ke ma Tırkime. Tı se vana?

 

A.M.: Nıka qey heni vato? ki zanıto ke ma na mane de Tırk nime, gonia ma u ina j niya. Ma Elawime, Haci Bektaşi Veli de reseme p, coka vato ma xalıs-muxlıs Tırkime.

 

X..: Apo tek tek piya ca verdime. Ten ki qom mara qesi bıke. Wert qom ma u qoman bina senn bi?

 

A.M.:  O taw hokmat Eliy Mıhemed Xelili bi. Xalıt Beg, İsmail Beg u Hesen Efendi bıray jmini bi. J Alangoze de, j Qerqerute de, j ki Leylege de vındetne. N Cıbran, ağay Cıbranan. Nafa ma ki verba dine de, Lola de Usn Ağa, Xormeka de Feri de Xel (Xelil) biy. Xel Thali, lac İbrahim Thali, Qasıma de.

            Qasım Beg, Usn Ağay ra qariyne. Yan Usn Ağay Qeracre teliy ver pırnıkan dine bi.

            N oca ejder biy; o qol ma Xormeıka de Xelil, na qol ma Lola de ki Usn Ağa teli biy ver pırnıkan inade (Khurrmanca de).

            O taw, Cumhuriyet ra avr aşiretni biya, yan elawıtni u sunitni biya, prodaiş biyo. Niya dano ke Usn Ağa zde ewk keno (xover dano), esker vazneno ra ser. Esker, yan bemr vazneno ra ser. Alaiy esker ano dewe ser. Tabi Usn Ağa be 5-6 xulaman xo u dir ten ki cirani biy.

 

X..: Man qesa bemıri ıko?

 

A.M.: Yan emr hokmati cao can ra in biyo. Yan Xalıt Begi, İsmail Ağay u Hesem Efendi kis xora (alay) arda. İsmail Ağa yzbaşi biyo, Xalıt Beg albay biyo. Yan n hokmat biy, nine vaznora ser. Xalıt Beg waxt dewleta Osmana de zer Muş de albay biyo. Tabi ke vaznen ra ser, esker dorm dewe cno. Heriy ke şodır rew vazen ra, esker proine gır dano, şodır ke beno pak nan dewe ra. Yzbaşi davanh cno, vano, yao no gomo, n gomi de kam esto! Hucım zer dewe keno. Se ke hucım zer dewe keno, nan pa zer dewe de yzbaşi kışen. Endi mewzi (meteris) de nan pa, dotra esker zaf vecino, arawr (dorm) dewe cno, alay eskero no da! N nan pa, tabi pey ra dewici n, nan eskeri ra. ndi esker remeno. Yzbaşi be 4-5 eskeri ra ke n kiştene, n ndi eskeri ra nnan, van gunao. Hama nina ra ki 2 teney ben birindar. J lac Usn Ağay Hes (Hesen), j ki lac Mamud Ağay Usıv, n ben birindar. Hesi ben Segıre de dan we, mıreno. Usıvi ben o het Emera de kewra dine ben, Xormeıka, teslım dine ken, hona bırindar biyo. Tabi Xormeıka tersan hokmati ra ey ben weş ken ale, van hokmat ke bivino ma qır keno.. Van hşt ke nalne.

            Vat wert dewe de bore bora Usn ağay biya, vato, lao pan meters, esker nıka remeno. be xo pa nkişto, vat helane dn. vate, lao meşor esker, şıma n kiştene. , mı hemı hemı erzen dare.

 

X..: Axiriya d se biye?

 

A.M.: Axiriya d? şt dare.

 

X..: Koti?

 

A.M.: Atatrki Xarpt de şt dare. O, Khaliy bıray d piya şti dare.

 

X..: Qey n şti dare?

 

A.M.: Mesel d zaf bi. Usn Ağa mordem de zaf wair namusi bi. na bıray xo da kiştene. A jye cniya Bamasurici biya. Ae berd Bamasurıc da kiştene ke jy de bini bıcro. ki a d kiştene. Maa neke ger Usn Ağay kerd ke, a cebren berda da kiştene. Us Musi bi Tata ra. mıra va ke, eke na dawa nbiyne Usn Ağa berat kerdne. Zobin ki babır d u Dsımi piya bi. Şiyne, amne. Waxto ke Khurrmanca ita Varto de heqaret re ma kerdne, vat nao şona Dsımi ana. Yano Dsım ra tersne, Dsım vana vrena ra! tabi verba eskeri bi. İrtibat xo be Usn Beği bi, na areki est ya, dine de bi. Muhaber xo u Dsımi piya bi canım. Ma Dsım ra ke nbiyne!, yan tersan Dsımi ra Khurrmanci nthawrne qarş Vartoy b.

            Sıro ke Kewran Ahmed Beg Bulanıği, ewres erebane (erebo ke p gaa oncino), şono Muş ra sole cno, peyser no, dı-hir ten Lola raşt cı bene; n Lola heni cao bila sebe de (bsebeb) cn gır dan. Ahmed Beg ağay o muhiti biyo, ağay Bulanıği biyo, wereza xo ki tey biyo. Khurrmanca ra modeman Drey ke Lola gır dan, o j remeno xo xelesneno ra. Seydhesen beno, Khaliya ra piy Seydali, o remeno. Ali Abas gır dino, Ali Abas ki Ali Ağay rao da! Teba (ebe) Aliy Mirzka, Aliy Mizka hona n serra merd da! O j xo xelesneno ra, se ke xo xelesneno ra, xebere ben Usn Efendi r. Usn Efendiy Lola, Sercuge, o ki Ali Ağay rao. Xebere ben cır, van, se kena kewran Khurrmanca amo, peya ma gır d. Tabi doman Boloy biy, doman Boloy Khurrmanc biy, hama werezay Lolan, Varto ra. N doman Boloy teba (ebe) Lola pra kun re dıme. Tabi Usn Efendi veng dano, vano, lao dudi-qudi kar mefiy hata ez ama, yan pıra men. Ez n ebe rındni hal ken. Doman Boloy veng dan, van, lalao xal ma se vano? O Memedaliy Qemer Cana esto, vano, xal şıma vano pırod hata ez ama. A domani endi se resen cı, nan pa.

            Waxto ke n pa gır dan, khal oca beno, nverdan wert kewrani. Khal vano, lao lao Lolan ke mı dine!. Un mı nebın nav xwe, a nıha gaziya lola t (lao lao, Lolan ke ez nas kena! Şıma mı meber wert xo, anıka gaziya Lola na.)

            tabi se resen cı, nan pa. Hşta ga biyo, ewres erebane biyo. Her erebani ser pa,  dı pay biy. Peroine qır ken. J Ahmed be werezay xo xelesin ra. Astor Ahmedi hewl beno, wereza xo erzeno terkiy xo (piya nişen j astore ra), ken nken, gula nresena cı. A şewe ga u maa, ereban gaa pro ken vindi, amura u hezoka (amura xoriye) de. Qe j ga nverdan, meyita pro ken vindi, tek pa maneno. ki vinen, adır verdan cı ke nasnbo. Tabi waxto ke kefşe na, Lola van mao, ki van mao. tabi Ahmed Beg xelesino ra,  no, tabi hukm Khurrmancano; Elawi şnık (kemiy) ita de. Usn Efendi ra vano, lalao va berx bav te b, te ser j kır? (Ero no selx piy to bi, to sere bırna?) Şon lw ewki, paşa beno Varto de da, nam d ı beno! Usn Efendi baqıl biyo, tabağa xuya gırse, tabağa tutıni, keno pır zerna, keno cb xo. Dı pa ra piya şon. Kuno zerre, tabağe derg cı (hakimi) keno. Hakım niya dano ke no tutın niyo, şono ser. Tabağe keno thal, dawa heni gırdina.

            Usn Efendiy Lola zaf baqıl bi. Qayt waxt Tertel Şxi de ki (Şx Sayid) nverda ke muhit dde j Khurrmanc bro kiştene. Vake, na merdetine niya, hokmat be merka amo gezeb. Na isanetni niya, aşiretni niya, boğetni niya. Nverda ke j bro kiştene. Nıka pro cıra van, rahmetli Usn Efendi. O nam d heni mendo. nverdo ke j bro kiştene, vato, qetya j ciran mı verba hokmati nveciyo.

 

X..: Madema ke n nverdo j bro kiştene, qey van Lola Şx Sayid teslim hokmati kerdo?

 

A.M.: N, canın n! Qasım Beg biyo. Qasım Beg be xo xebere da cı. Muhaber dina j bi. Qasım Beg MİT bi.

 

X..: Qasım Beg kamo?

 

A.M.: Qasım Beg Khurrmanco, mezra Baska Qula rao. Zama Xalıt Begiyo, waa Xalıt Begi lw Qasımi dera. Qasım Beg yaman biyo; qayt biyo ke n qesa d nken, Xalıt Beg ki qesa d nkerda, zor eskeri ki zano, niya do ke iy fayde nkeno, endi Qasım Beg zon dde (Xalıt Beg de), zon ki Atatrk de qesi kerdo. Tabi xebere dan Qasım Begi, van, şx felan roce pırd ra derbaz beno (vreno ra). Nafa Qasım Beg ki xebere dano eskeri, vano, pırd de vınder! Şx no. Heqib xo ki pır zernano. Zerna erzeno, biliya zerna mekuy, şxi pbıcr! O pırd Evdırehmani de, raa ke şona Tepe, a raa Muşi! Hokmat oca şxi pcno.

 

X..: Hama van ke Xalıt Begi u Qasım Begi ra piya Şx Saidi de xebetiy (guriy)!

 

A.M.: N, n. ıxa ke n piya xebetiy ki, Qasım Begi MİTni kerda babao! Yan hem dinede xebetiyo, hem ki ninede. Yan ağa ma Xormeıka pro Qasım Begi şt dare, qa o taw MİT biyo da! ke bıke bıştene re kami o erziyne re dare. Usn Ağay daim Qasi ra xevr dne, vatne, tı fesada, tı şeytana. Qas hata serr dı serri ki dewa made biyo.

 

X..: Yan tı vana ke iy de Lola pguretena Şx Saidi de in biyo?

 

A.M.: N, n. Yao Lola qey pgureto? Lola wert eskeri de biy. Waxto ke kerdo xırabe, n lawi, yan ha Xormeık, ha Lolij biy tabiy hokmati. Hokmati Memexalit, Xel u bini kerd qomandan, biy milis. Memexalıti waştne ke Muzıra (na dewe de hem Khurmanci est, hem ki Şar Ma) werte ra wedaro, xatır Ferati ra qarş cı nbi. Qol o heti de ağler Xormeıka bi, qol na het ma de ki ağler Lola bi. Heyder Beg ki milis bi.

            Qasım Beg, Xalıt Beg, İsmail Ağa u Hesen Efendi ki qomandan Khurrmanca bi. Qasım Beg zama dina bi. Niya do ke hokmat in cno. Mordem baqıl biyo, vato, lao niya meker, şıma ken vindi. Niya do ke qesa d nken, Qasım o taw Atatk de ki mucıl biyo, vato, n nn rae, n her. Qasımi ke dest derg kami kerdne, o ştne dare. Yan şxi (Şx Said) ki Qasımi da guretene. Xalıt Beg ki da xeneqiyaene. Usn Ağa u Khali Ağa dewa ma ki day xeneqiyaene. Qasi ke bıke kami ranne o xeneqıtne. Van dı dolımi la Khali Ağay vısıyo, kındır xo vısiyo, lacan kutıka defna şto dare.

Qasım Beg dewlete ra piya guriyo. Tertele ra tepiya ntawro ke bro Baska wert mordeman xo. 1966 ra tepiya j raa amo. Khurmanca waşto ke bıkış. Xebere da dewlete. Esker helikopter ra amo gureto berdo, xelesno ra.

 

X..: Apo n mesela tı koti ra zana?

 

Lalao qa n herdiş sıpiyan ma vat. Pil ma ke şer kerdo hona des-des u phonc serri ino merd, da! Perine di, perine mar qesi kerd.

 

X..: Apo to vake Qasım Beg serr dı serri dewa şıma de biyo. O dewa şıma de ı crne?

 

A.M.: Qasım Beg be xo, xo serr dı serri dewa made biyo. Ahmed Khude, Xalıt Beg, maa d Khovıke de bi xo. Babao, hukım mrka de bi. Hukım Eliy Mıhemed Xelili de biyo. Hokmat mrka biy. Qaymaqam muhiti vato, ita dı ejdihari est. Pırnıka n dı ejdihara verde ki dı teli est. J Usn ağao, j ki Xelo. Eke dinara nbo n ejdihari n mıleti oncen we. Vat İsmail Ağay Avdelıj ma, Kımsorcık ke werte der, kerdne top, berd hga xo. Hga inıt, vat lao şor ma ..., waa ... şodır anciya br. Heqe ndne cı, ser de ki cıra xevr dne (mılqi kerdne). Usn vıstewr mı hona des serri ino merdo. daim mar qesi kerdne. N zur niy. Yan Lola u Xormeıka ki saa Usn Ağay u Xeli de biy (payra mend). İne hurdimina soz xo kerd bi j.

            N firar ben. Roc paşa amo muxtara beno, vano, Xel u Usn Ağay biyar teslim ker. Muxtar Usn Babay beno. Şono vano, lac ağay hokmati emana ma berda (rehetiye be ma ndan), tı se vana?

            Vano, ero Usn!, ez ewro na, mı ber teslim ke, qewm raxelesiyo, wa ez şori. Neyse cno, beno lew paşay. Paşa vano, Usn Ağa tı ama, ma to qey Xelil Ağa tey niyard?

Vano, paşa ewro izne bıde mı, ez şori meşte Xelil Ağay bıcri bri. Paşa vano, hay hay! Şo, meşte Xelil Ağay bıce b!

            Tabi eke şon, Usn Ağa, Usn Babay ra vano, Usn! mı psir (yax) to xelesno ra, ndi o (paşa) tora nşikino ma bıwazo.

            Usn Babay vano, se ke aspar  Xelil Ağay dotra amay, kewti Khovıke, mı nzana Usn Ağay se ım şıkıtre cı, se bi aspar, se kewt rae? Tekıt şi. (Wert cenderma ra remo şiyo) Usn Ağa zaf mordem de xurt (hr)bi.

Usn Babay roca bine şono lew paşay. Paşa vano, kan, kotir? Usn Babay vano, rema şi. Paşa vano, muxtar tı wair heqa. Sebebo ke ez Usn Ağay bıverdi ra ıko? Suj mıdero.

            Tabi Cumhuriyete ra tepiya Usn Ağay ten i kerdi, Qasi ki bıke n pa, guret berd eşt dare. Usn Ağay daim vat, Qaso tı şeytana, tı fesada. ıke zanıtne ke Qas hokmat dero, ra kar nna, zerare na.

 

X..: Ez hona ki nşiya ser ke Qasım Beg dewa şıma de  qey mendo (ı cro)!

 

A.M.: Bao, o her ca de mend. Hukm mrka de bi. İne (Khurrmanca) wert xode ey kıfş kerd bi, ruşna bi dewan ma. İne waştne ke hokmat xo ron. Tı zana ine ı ard be ser Khovıke. Şr Khovıke de, na jmini ra, kok jmini ard. Mılet ma xover da, na pa. Leylege, Qerqerute piya ama bi. Khurrmanca, dew ke rae sera, talan kerd, heni am.

            Elawi u ine Khovıke de, Gestemerde de do pra. Ferati, Eziz Ferati, tum bın Xelefa guret bi. Vatne, khulık xo berd bi dot tumi sera nabi ro, na het de ki kewt bi meterıs. İne nne khulıki ra, n nne ine ra. ra ke nbiyne, raa xo sera Xelefa ki kerdne xırabe, vaş dine ki vşnne. no pa, nverdo dewe kuy.

            Mem Memişi Xunis de beno, no xo Hazır Baba de resneno cı. Vatne tabure bile teyna kerd vıla. Dıma Lolan mara, Xormeıka ra, her ca ra yardım amo. Hata Xel Tali ki amo, hama heyan (hata) ke xo resneno cı, bini dewe ra vet.

            Lola u Xormeıka şikiyne xover bıd, hama Avdelıja nşikiyne. ıke ine ra nezdi bi, heyan ke Lola u Xormeıka gaziya dine de bışiyne, Khurrmanca kar din dne ar. Coka ine Avdelıji kerd bi z xo, waşt bi ke nezdi de dewan mara n, pilan xo niya biyo. Xora Avdelija ki tersa ra het Khurrmanca de no pa, Gestemerde de dı-hir piya Lola kişt. İsmail Sedxani, waxto ke dı-hir xort Lola, Lolan cri ra n Gestemerde, piya xo ruşn, nezdiy Zaxe de d kiştene. ncr ra, mrka ki mejbur mend, ıke xo wert ine de biy. Heni kerdo ke p xo bıxelesn ra.

            Nıka waxt tertel Şexi de, Qawaz Mamud Ağay dewa made bi, piy Hesen Xoci da; nafa cniya d na İs Şxi biye, Muzıra ra. Qawazi tım qesi kerd, vat, mı niya da, peroco, İs Şxi piya ruşno mı ser. Vato emşo ma danime pıro, elawi-melawiya qırkenime, Qawazi ra vace, zama mıno, na mı lewe dera, xo barkro, xo berzo ca. Ez nşikina endi o taw cır wair bi. Tabi Qawazi va, ma ki post ruşno Khela Xunısi, hama hona xebere niyama. Osman Nuri Paşa amo Khela Xunısi. Neyse Khela Xunısi ra ordi amo, alaiy ama, na Khurrmanca ser, Khurrmanca bırnena. Badna ke poste no, Osman Nuri Paşa vano ke, mşte ke zerq tiji şt, ma -Arpa Deresi- de topa ro (ebe topa) koşk Xalıt Bgi gır danime. Şıma ki o taw, her kes pol (pa) de sur tfang xo serde kr, bıhejn (bısanro) ke ma şıma nas bıkime; heri elawi kıfş bo. Vano, mı ki ard Aliy Şamaliya ruşna. Va, lao piya ruşno mı ser, vıstewr mıno, mşte mıra lom mekro. Mı cıra va, vıstewr mıra vac, emşo se keno bıkro, zav-z xo bıcro dew kuyo. Mşte ez ki nşikina raxelesni. Neyse İs Şxi nezdi biyo, zav-z xo kerdo top, amo kewto Ferati. Şeş-hawt piya mriki ki n kiştene. Va, şodır zerq tiji şt-nşt topa va gırm u het de koşk Memexalıtiyo j berd; koşk hona xırabo, da! Va, endi Xormeıkan ma, Lolan ma her kes bi aspar, pol suri kerdi namluy tıfangan xo ser ke wa p kıfş b. Poarola eskeriya, endi esker zano ke kam. Pol suri hejnay u verba eskeri şi. Kewti vırniye, endi heriy ke kişti kişti, heriy ke mend ki talan kerdi. Mal dine pro berd. ver Leylege hona ha dewan made par.

 

X..: Yan teyna ine talan nkerdo, Şar Ma ke fırsend diyo, Şar Ma ki talan do pıro!

 

A.M.: İne ki do pıro Raqasa kerda xırabe, Tata kerda xırabe. Ma ki fırsend ke diyo dine ardo.

            O waxt heri Khek u bok Leylege, Qerqerute, Alangoze, het Golilgi pro kişti da!. Vat, em Srti de ewres heb dine qırkerd.

 

X..: N ı waxt  qırkerd?  Qey qır kerd?

 

A.M.: Waxt Tertel Şxi de qırkerd. Ma , tabi, verba hokmati am. N qey verba hokmati am, zana? Yan heqa Khurrmanca, heqa xo sero n, şewqe qebulnkerdne. Xalıt Beg zaf sofi bi, dindar bi, şriati bi. Libas (kınc u khol) qebulnkerd; vat cni kerd tango, camrda şapıki kerd pay, akt do xora, no libas Xıristiyanano. Yano şewqi ser ro kok jmini ardo. Hona hona ki nvan? A sere ma şime Anre (dew de Vartoy) neke wazenime. Heci Zeki dera, mı niya da seyda dine veciya am. Tabi ez sereqota (şewqe mı ser ra ino). Xl ke mucıl bi, va ke, lao şıma zan kıtab vano mordem ke sereqot bo, zaf gun de gırsa. Mı ki cıra va ke, seyda! Va ke, ıko? Mı va, ez ke maa xora biya şewqe ser mıra in bi. Eke şewqe ser mı sera bıbiyne, mı ke ronne heqa to biye. Nafa tai xorti ama bi, ine het mı guret u va, seyda, seyda şıma ke ver şon, şıma fesadiye ken, şıma node maa ma. Baobao esas yobaza fesadine kerda. Waxt her aşire de yobaz biyo, mılet xo dıma berdo.

 

X..: Apo şıma herhal zde  Khurrmancan Leylege u Qerqerute ra zor diyo!

 

A.M.: Yao nıka Leylege nmo j Avdelan (Avdelıj). wo (ine be) Gulıka Deri mordem jminiy heq. Nafa cr ra. Waxt Tertl Şxi de ke şt bi ser, Leylege ra ama bi Usn Ağay. Jya Mehoy Usn Ağay Khea guret bi. Pro ama bi xalan xo. Bar kerd bi ama bi; El Mehoy vato, lalao şıkırbo ke ma amayme kewtime na dina roştiye, a dina tariye ra xelesiyayme ra. Hama Tertel Şxi ke bıriya, hokmat ke nişt ro, defna şi, bi Khurrmanc. Mehoy hona dahas serre ra ravr ki wair mısaibi bi, wair pir u rayberi bi. Hona ki tede est. Lac d istişan de henno ke, dma a serre ama bi dewa ma; cıra Hci Celo van. Nat u dot ra ke qesi kerd, mı cıra va, made şerti hir w, şıma de phonc. Made vacino ke dest xor, miya xor u fek xor wair veciy. Made zkat, nımac u Hec ino. Xora kam ke n hiremine biya ro ca, ewliyao, Heq lw d dero. Hrs bi va ke, iyde niyann nbeno. Mı ki va, eke wazena ris Dinayeti r mektube bıruşne, ger ma bıke. Ma Musılman nime lao. Hec, nımac u zekat made ino. Hona hona ki ma jmini de qesinkenime.

 

X..: Apo nıka n waxt tertel Şx Saidi de cr ra?

 

A.M.: N, n. Aera ravr cr ra, tertel Şxi de am dewa ma, vato ke, ma onciya amayme raa xo ser. Waxt veri de qe Suni inbiy. Niya de! N şx Khurrmanca est ya! Tde Bamasuran, cr ra. Zoraba, Qula pro Bamasuran. Ba-bao, be xo van, ma mordem Seydaliy Sey Nurime. İno kewraan mı ke jmini diyne, şx Mutazımi vırane fiştne pıro, kel xo bırnne. Hona hona ki heniy, van ma mordem jminime. Ano şx Leylege Dılmıjo vano, ez Bamasurıja. Yano şx ke het Qamışliye de est, het Goligi de est, het Xunısi de est pro van ma Bamasuranime.

 

X..: Nıka Dılmıj ıko? Khurrmanc ıko?

 

A.M.: Se ke made seyidi, piri est, dine ki şx xo est. N pro Dımıliyan. N Dımıli ki mara bıriy ra. Elawiya ra bıriy ra, şiy raa dine ser.

 

X..: Qey (ıra) raa xo vurna ke?

 

A.M.: Qey vurna ıko! Ma to an Avdelıji ndi? A tayfa dine, piy Ali awuşi , to diyo se biy da! Nina ki raa xo vurna.

N Aczimendiy ke ewro werte de hılpen, ki cr ra. Din xo vurno, to di qe ıman dine ra j hesire na? N, huşko hol, je paikiy. İbabet xo ki huşko holo, şeriyat wazen.

 

X..: To va ke Dımıli cr ra?

 

A.M.: Heya, cr ra. An şx Khurrmanca est-in pro (tde piya) Dımıliy, pro elawi biy, cr ra. Şadıji pro elawi biy, cr ra. Avdelıji pro elawiy, Bamasurıc pro xo elawi biyo, hama cr ra. Gaborıci, Xırananya (Xırancıki) cr ra. Pircana de ki zaf cr ra biy Khurrmanc. Yan zaf aşiri cra ra. Ana Muzıra Muxendiye ra am, elawi biy, hama şeş-hawt pr de merka cr ra. Yano van, koka xo Bamasurıca. Qamışliya Xunısi Bamasuran, ana het şıma de Qauke (dew de Vartoy) esta, ki heni biy. Alişan Efendiy dewa ma an serra cra ra. Şi Hec am, herroc camiye de bi, da! Roc ry dra mıno Leylegıca da pro. İne vake, koş de ceneti Heci Alişoyo (Alişaniyo). Noo ke niya vano jy de Leylego, Avdelijo da! Ez hya mı va, qey? Vake, qe Heqi ra nvecino coka. Mı va, na camiya dewa şıma kami vıraşta? Vake, Heyd Derde u Kazi vıraşta. Mı va, cao ke Heydi u Kazi vıraz tawa beno Heqi?

 

X..: Apo, ta van şx, ta ki van seyda. Man nine jyo, ya ki zobinao?

 

A.M.: Made jyo ke xaso cıra van seyid, pir. Yan esl pxamberi rao. Seyda ki henio. Dımıliya de w ke xas ina ra van seyda. Yano nıka Khurrmanca de heni niyo, jyo ke bıwano beno xoce. Hama Dımıli, her i Zaza ke wert Khurmanca der, pro dine mordem ewliya, cıra şx u piya pili vecin. Nıka n pro ine dan kaykerdene. Yano pil xo (pil Khurrmanca) pro Dılmıj. Şx xo, seyda xo pro Dılmıj. Xalıs Khurri tde in, pro xo Zaza. Nia de! Şx Meleka ke van ağwa dera vındena, Dılmıjo. Efendım Şex Said Efendi, mrıki hukım kerdo, hona hona ki hukm xo esto, Dılmıj biyo, Zaza biyo. Bingol de Şx ane Zaza.

(...)

 

(Xızır ap Mıxsi ra razi bo. mar xl qesi kerd. ı hf ke bant teyiba ma qediya bi. X. elker)

           


 

[1] No reportaj serra 1997i de pseroka zon u kulturi Ware amor 11 de veciya.

Khea, Varto de dewa Lolana.