CANIK WELAT TJ

 

Berfin JLE

 

Tiji, zagon u itqat ma de zof ca cna, hurendia xo xeyl berza, qom ma r bmbareka. Zoneme ke bmbareknia tiji xyl khana, sona, gnena be itqat tabiyat u tarixun khanu. tqat tabiyati ke na dina khullke sero, iy ke bng xo kou ra, m awu ra, darun khanu ra, hardo dewrs u asmno khewe ra cn, tiji dine r ki j ma bmbareka.

 

 

Avr itqat Msri ve Hititu de ki no nia biyo. nsoni ke Hatiya Qadei arde ra xo viri, Miladi ra avr seserra 13. de Msri ve Hititu jbini de ceng kerdo ra. Na ceng waxt xo de, zof cengo de gonn u etn biyo. Sr cengi de eskerun Msr u Hititu sero ke tiji criya, naine desnde texl do cengi ro, ceng uza de brrno. Qral na hurdmine wert xo de am hur, biy hati. Tarix de na hatiye ra Hatiya Qadeivajina, hni vrena ra. Tiji, tarix de teyna dsmeni nard hure, galaksiy ma sero rol de xuyo grs esto, pro cndu r ki meweiya.

 

 

Eke cankun ma khanu pers ken, ine ki qudreta xo tm tirza tiji ra gureta. Tiji ge c r biya derman derd u khulu, ge ki c r biya olvoza rae.

Jde n, j generasyoni ra avr sma ke Drsm de weiya xo ramte, diyne ke, sodr sewe ra sewl tiji ke estne gl kou, kose u guk dsu de mnet u seda dk u maun ma biyne ra berz. ne vatne; 
- Ya Tijia Mehemed u Oli, t vrnde der u cranun ma r, feqir u fqarey r, theyr u thuri r br comerdiye, da dma ki ma r. 
Tiji ke iye war, oncia naine dua u mnete kerdne, vatne; 
- bmbareke hawa bar kerd, iye le hurdiyun xo. 


A sate ra tepia gurenais u hard kntene qom ma r xrav bi. Vatne; 
- nbo, nbo sma ca bkn, can hard dewri bdazn. Her waxt na mneta dkun ma, m r zof enteresan amne. Ni mneti msnen ma ke, qom ma dorm xo r her daim zerrehati u zerreweiye wasta. Hama xo, xo r ki zof turav biy! Se vajime, na ki ratiya qom mawa.

 

 

Cank welat tiji ki vajiyay, desnde dk m yen ra m viri. ke ro zon u zagon u itqat welati zerr dine de wederdae bi. Alerun Dsmi ra na Dl Aliy Qeri, cniya Hesen Memed Bori dka m Yemos Xatune, amka mua m, na Memed Bori cniya Un Seydi Besma Xatune, j ki mua piy m Ana Serife. Ni hirmine hata ke ro pra bi, serva zon u kultur u itqat xo leze d, a rae ra ki merdi. Van ke, na dina sewetamale sero howt ezney est. Ez vanune ke, ni Xatuni ki ezna hetin. ke ni serva Drsmi kemer kosey bi. Zof cank hr u zonaoi bi. Hf dine ke i merdi!

 

 

Ni hirmna canki weiya m sero zof tesir xo bi. Her daim qese u vaten dine mezg m de ca guret u reway. M dine ra zerreweiye, insonni, hatiye, haskerdene, efkerdene, photariye, leze, zon u zagon u itqat, j ezna na dina guret. hf ke hata roza ewreyne derd u khul u leza na canku sero jde i name ra zon, nnuiya. iyo ke sero nuiyo, ya nmezet, ya ki zof kemi bi.

M xora ni kerdi dn vl xo. Wast ke roz na canku sero bnusnine, meram zerr m ki ro, breso hurndi. Ne jde, ne ki senk, ine se vato, sero vajiyo, heiyune p, m hni j vatena dine nusna. ke no tarix, tarix cankun mao, qom ma r, ma r zof muhimo. Her kes ke cankun dorm xo ra sfte bkero bunusno, heni inam kenune ke o waxt tarix cankun ma Zazau yeno werte.

 

 

Besma Xatune

Besma Xatune mevaze, mevre ra. Qal dae ke biyne ra, mleti vatne;
- aqlo ke dae de bi, kei de nbi. Ae ke bwastne, na dina bka xo sero fitne kay, felek r prn destne! Zof canka de baql u hre biya. 
Besma Xatune pilun Dsmi ra cniya Un Seydi, na Memed Boria. Waa Hesen Memed Bori u Slman Memed Boria. Besma Xatune aira Khursu ra pra xu rawa.

Pi u bra Besma Xatune zof dewlemend biy, mal u mlk u dew xo, morava u an xo biy. Dka m vatne;


- Un Seydi zof mordemo de baql u uz biyo. 
Eke biyo pil aire, na ca dewlemend u xrti ra zewejiyo ke c r photi vejiy, qesa xo wert aire de bvro ra.

 

 

Un Seyd u piy Besma Xatune Memed Bori, xora mordem haqi biy. Her daim qesa xo j biya, jbini sero merd. Nam Besma Xatune Besera. Hama Un Seydi ke name dardo we, c ra vato Besma. Un Seydi, Besma Xatune ra zof has kerdo, zof qedr u qymet do c, tm hurendia ae berz gureta. J mesela ke biya, Un Seydi qa ke fkr mlet bini ver mu de gureto, hama peyniye de gr qesa Besma Xatune de qediyo. ke Besma Xatune het aql u siyaseti de kemera engey u photia Un Seydi biya. Teyna het aqli ra n, hete hrni ra ki dorm xo de teke biya.

 

 

Besma Xatune zeyiya dka m Yemos Xatuna, dka m zeyiya xo ra zof has kerdne. Vatne; 
- hir i zof dez da Besma Xatune. Bra xo Slman Memed Bori het Avasu ra ke ame kstene, merdena laz xo, jki mrd xo Un Seydi Xarptde ke erjiya dare. Sola feleki bvso! A ke dot ra vejiyne, inson qail bi ki tey nia do, j asma howtine sewle dne. To hni zonene ke asme pro rndekiya xo vorna sero. Na lesa xuya kvare, m u buriy xuy ia u qeytani, lsk xuy j henare, ez vajine semta de henne hona nama na dina.

 

 

Rey ki gos ro na Hesen Memed Bori Sewliye ser nime. Ap xo Slman Memed Bori sero ma r qal ana ra..

Sewliye 
- Sro ke ap m amo kstene, zewejiyae u domon xo biy. Ap m calasun camerdun u sairo de hewl biyo. Tivariya ap m xo r zof biya, qebedayi biyo, kes tede nkerdo. Ap m aira Avasu ra cniya Weli Aay de biyo. dine ra nvejiyo, le dine de cnke sero klami vat. Nka haqa cnke ki nwerime, a ki zaf semte biya. Xora ap m ki c ra has kerdo. Piy m, Un Seydi, amka m Besma Xatune qa ke vajiy pede, tey rae ndiya.

Roz Sey Rza xevere rusneno Weli Aay r vano; 
- t gereke cniya xo bks, ya ki tever ke ro.
Weli Aa ne dest xo cniya xo ra beno, ne ki dest xo sono c ke bkso.

 

 

B. JLE
- Ktav bra ma Cemal Tai, Ro Krmanciye de ala nia dime mordemeko Avasz (Hesen Aliy Seykemali) bra Besma Xatune sero se vano! (pelge. 52 ): 
- Khursz (Slman Memed Bori ra vano) Sairo, dewletiyo, mal u per xo, oltn xo est, xzmekar xo est, niseno ro ostori, hir or duzm fisegi vle der, martin nglji vle dero, mso ve cniya Weli Aay, hal be hal ca nverdano. Kei ra paka xo ina, ne ki vle nano ro. Khursz deng de rio!

 

 

Sewliye 
- Ap m xtama peyne de eve xzmekar xo ra sono, wazeno ke cnke nafa xo de biaro. Weli Aa doz keno ke cniya xo endi ap m de sona. O be mordemun xo ra pey engu de xo dan we. Xzmekar ap m ostori jn keno, ap m niseno ro ostori ke rast bo, pey ra nan ap m ra, uza de beno drvetn. Vatne; 
- Ap m Slman Memed Bori hona ke drvetin biyo, xo ra avr dine ra d-hir mordemi kst. Xzmekar xo avri mreno, ap m xo erzeno mara, j cara xo fino ra c smeno, eke merdo koka a cara hni dest de biya.

Dine ra j Avasz amo, desnde xevere da piy m inu, vato;
- piro, hal u mezal nia, bra to Sleman, Avasu ksto. Endi piy m be Un Seydi u aira xo ra pia qol esto Avasu ser. dine vsn, mal u mlk dine ki ardo, do feqir u fqarey. Piy m Hesen Memed Bori serva bra xo koto ra Weli Aa be mordemu dma, wasto ke ine bkso, tali r i rewra rem.

 

B. JLE
- Ktav Ro Krmanciye de mesela ap to Slman Memed Bori zovina vrena ra. Na ktav rati ke ktavo de hewlo. ke piskolojiya airun ma khanu ano ra mun ma ver. n o waxt jbini de turi no hur, tur qoli esto jbini ser, qa mordemi jbini ra kst, dma tur am hur, jbini qewul kerdo, naine sero nuiyo. Tarix ke xora nia yeno werte u nuino. Avasji uza de serva ap to vato ke; 
- ma kst, berd, dard we.

 

Sewliye 
- N rnda m, rnda m Avasz xo r meydan thol diyo xo goyneno. Piy m i zof dewlemend biy, wayir aire biy, ine turi thor, hem ksto, hem ki berdo, dardo we. Ala nia de, zurun huskun bveru de nia de. T ke wayir aire nbiya, feqir biya, beno ke bbo! Hama piy m be Un Seydi u aira xo ra pia qol esto Avasu ser, piy m Hesen Memed Bori coru hfe bra xo hard de verdano? Vatne; 
- kemer temel dine vet, est ser.

 

B. JLE
- Nka t ve xo ki zonena, o waxt qom ma ge xo ve xo jbini ksto, ge ki dewlete verd p. mesel henni aver biy, gun ma naine nka xo vira bkerime. Domon Besma Xatune biy, i sebiy? Un Seydi a oncia zewejiyo? Un Seydi ke esto dare, ine se kerdo, koti biy. turi rusniy surgniye, Besma Xatune ve na xo ra turi "roz merdene" de merde? Ten na meselu sero ma r ke qal ana ra, nka ra vanune ke, wes u war be.

 

Sewliye 
- Amka m Besma Xatune ra or-phonc ney u j ki laz xo beno. D ney xo ki avr hona ke qz biy, merd. Un Seydi laz xo sero zof rezefiyo, xo de tm no ro ostori, berdo fetelno. Roz oncia lazek no ro ostori, wasto ke xo de bero, lazek ostori ser ra gneno waro, mreno! Amka m a sate ra tepia ters u dez xo ver domonu ra brrina, endi domon xo nben. Un Seydi amka m Besma Xatune sero or-phonc serri vndeno, nia dano ke c ra domoni nben, dae ra djdiya sono, j ixmamedze ano le mordemun xo Galvosu. Un Seydi ve amka m Besma Xatune ra ola HARRU de nit ro. Na dewe, dewa de zaf rndeke biye. Un Seydi nthoro ke na mesela biaro bn gos amka m, c ra vazo. Dma amka m eve xo heiya p, eke a cnke ra ki lazek biyo, endi veng nkerdo. Amka m mrd xo Un Seydi ra zaf has kerdo, tm c ra tivariya xo biya, ae zono ke serva lazeki ixmamedze arda. O waxt de ta pile airu, ta dewlemendi xora wayir d cniyu biy. Piy m Hesen Memed Bori ki d cniy xo biy, hurdmna ki tlewe de biy.

 

B. JLE
- Nka ma ra ta van; Drsm vrnde war ceneti biyo!! Cni u Camrd ma tdust de biy. O waxt aler Drsmi, xanedan Dsmi, hama hama y proine d-hir cniy xo biy! nson wazeno ke naine ra pers kero, c ra vazo, na sen tdstni biya? Cniyun ma ke qal Drsm vrni ardne ra, vatne; 
- avr camrdu awa ke arda cniyun ma ser, kerga ke purt biya, pojiya, dae ser nama!

Drsmi de ki cniy ma, j cniyun qomun binu bndest de biy! Qesa xo pere nkerda, iy ke qesa xo vrda ra, msal; j Besma Xatune u i bini jde nbiy, j bkun j deti moriy. Teyna eve naine inson bese nkeno resm Drsmi vezo. Cniy ma ki am kuyaene, c ra mlqi biyo, erjiy tever, am kstene.

Misal; Xane veyva Seyid Rzay u cniya Bavaya. Sro ke Bavay iving ra Xane esta cr, ksta, o sre dgani biya. Dka m Yemose vatne; 
- Bavay vato; 
- xuya xo xravna, domon ki m ra niyo! 
coka ke Xane ksta! O sre haq u huquk in biyo ke, qe n Bavay ra pers bo, vaz, "kami haqa kstene da to ya ki, t turi na haqe xo de vinena?" 
Sey Rza pil Avasu biyo, cokao ke na mesela zonina, ez hni inam kenune ke qom ma de Xaney jder.

elet meso, ez ve xo pilun ma ra has kenune, hurmet m c r esto, en jde ki Un Seydi ra has kenune, hama het cniyun ma ra kemani u eletiya naine biya!

 

Sewliye
- Wiy, wiy, t ve Xzri kena ke qars ap m Un Seydi, piy m Hesen Memed Bori mebe! Ap m Un Seydi direga Drsmi bi! Can u ro u helm Drsm bi. Nia de ke amka m Besma Xatune serva zon u itqat xo, serva mrd xo Un Seydi iya merdene. Eke c r xravn biyne, de, to ve xo vaze, ae qe hni kerdne?!

Y piy m ki cniya xuya vrne mrena. Dmara m Horiye cniya morava xo bena, nzon morovay r se beno. piy m arda. Dma ki mordem piy m vajiy pede, her roz c r kerdo serevd sari, vato; 
- to honde dewlemenda, nay r dst xo ra jye de nzewejina! Piy m ki sono, alerun Drsmi ra na Dl Aliy Qeri mua m Yemose ano. Het mua m Yemose ki zof dewlemed u ri biy. Bra mua m Yemose, Seydaliy Dli bedel na dina biyo. Hirs u het de ni berd, pro qr kerd! Khalk m Dl Aliy Qeri u xal m Seydaliy Dli sero j ara Sl Qji esta, ez bese nkon go dine, m ke gos d, dez dano zerria m!

Un Seydi ve piy m Hesen Memed Bori, piy feqir - fqaru biy. Piy m coru niyo talvu, her serre tolvi am diyar piy m. Tolvu r ke lozm biyo, do c. Piy m coru qems tolvun xo nbiyo. Tolvun xo ra has kerdo, qymet do c, tolvi ki dey r hni biy.

Hirs u heti ra aver Un Seydi, Sey Rza, Fndq Aa, ta aler Dsmi ken top, ben Xarpt de erzen dare. Mua m vatne; 
- Ma ra Pirg de, Kortamuriye de nitne ro. Eskeri iy, Un Seydi fek hemi de p gureto, Un Seydi ke ardo dust Korta Muriye mua m ra vato; 
- veyv, Hesen kotiyo?
Mua m ine xevere desnde da piy m inu, xeyl mordem xo biy topi ke eskeru dest ra Un Seydi bjr, Un Seydi texeliyo, vato; 
- dare haqio sma ver dero; nbo, nbo, sma eskeri ra n! fada ma cn, oncia ma verdan ra!

Ap Un Seydi honde dengzu aql xo biyo, ey teyna merdena xo nzona. a mordemun xo ra hni vato, a texeliyo, kes nzoneno. Da dma ke berdo Xarpt, jde werte nkoto, esto dare, Asqi hir rey resen esto vl ap Un Seydi, hir rey resen viyo. Endi ondr awus uzay biyo, k biyo Anqara r tl kerdo ra vato; 
- hao sat ra jdero ke Un Seydi ma erzeme dare, resen viino. se van? Nzon, ine dot ra c ra se vato, ap Un Seydi kuno Asqi ra vano;
- teres to nkina m berz dare, ke to biman u bitiqata.
Eve xo lnge kuno kuri ra, kuri erzeno.

Ta mordemun ma vatne; 
- mezela ap Un Seydi Unige dera. Her yene mlet sono dorm mezele de lu finora c. Mleti mezela ap Un Seydi ra serva teveri ki wele hni knta ke mezele biya uxure. 
Hirs u het de amka m Besma Xatune ge ge teyna esto xo ver, mal u mlk xo eskeru ra sevekno. Hem smr xo, hem ki tfong xo miyane ra namo war. ne ke xeyl xo dardo we, esker ke ten onciyo, iyo, oncia am bonun xo. Hama eskeri her ca vsno, kemere, kemere sero nverda. n o waxt zof tengiye onta. roji iy, sola reyna peyser mr, endi az u uz ma ra dri r! Dma mlet ve do ar, vato;
- sma rusneme surgniye. 
Tivariya piy m inu c r in biya. turi bbo ke, esker Trku lewe de mlet qr kerdo, kok ardo. maru de mend, nam cr. Hata ke rati sukunetiye ama, hona am bonun xo. ke eskeri hona alerun Drsm dma biy.

Dinaru ra pil Kudu Hesen Efendi u khalk m Dl Aliy Qeri u laz xo Seydaliy Dli ra ki eskeri, van; 
- sma rusneme surgniye, k sma ke esto, xo de bjr.
ki a sate ke kuno ra dest, zerrn u mun xo, xo de cn. khalk m ben, nejdiy Bax Meleke de are esto, uza de ksen. Hesen Efendi ki nka xelefe nvo, ez vajine i ki Tursmege de uzau ra ca ksen. Dine sero qa ke zerrn u mi biy, eskeri kelepur kerdo, sera gureto.

Mlet mao ke pey de mendo, qa ke koto ra eskeru dest, j mal u gay qelevn ve makinu, berd Xarpt. Xor mleto feqir endi dest dine de hir biyo. Mlet j mali san ve makinu ver, porr cniyu, herdis u zml camrdu tast, est uza. Sre ke amo amka m Besma Xatune, ae xo kerdo eskera vato; 
- ez na Memed Boriune, cniya Un Seydiune.
Amka m esto xo ver, qira dine ra, vato;
- teresen, murdaren, gawuren, sma her iy ma, ma dest ra guret! Na rae ki ka xo ma r an. 
y ke uza biy, amka m ra qeyr, kei nthoro, xo eskera nkerdo. Ae o tore ra endi hata be cao ke iy surgniye, dine de cedele kerdo.

Amka m be na xo Meleke, Seybakl u domoni, ixmamedze be domoni, d be j ca. Ez vajine Eskiehiro, ko, d uza. Ni be dewu ra ame kerd. ixmamedze ve Seybakl uza jbini cn. Laz ap m Un Seydi hona domon biyo. Dine ra vato;
- ez ke biyune pil, hfe piy xo sma ra cnune.
Seybakl xora avr ra verva Un Seydi de biyo, tey dewa pilni kerda. Vantne, Seybakl do lazeki ro, lazek biyo nwes merdo. ixmamedze be dey ra wert xo de yen hur, na mesela hal ken dane we. Kami ra se vajime, tezel u taliy ap m Un Seydiyo. Dma Seybakl, nun ap m Un Seydi hurdmine dano lazun xo, uza ine zeweznno.

Ni ke hona nard surgniye, Drsm de biy. Besma Xatune ra j mordem xo vato: 
- b, ma bzewejime.
Amka m iya, rae ser vajiya pede, vato;
- rew itau ra def be, so, bra m Hesen ke pheiyo, loqlun to verdano to ser. Ez na ca xanedanune, ostori ra nnu war, heri nnison!

Amka m Besma Xatune ve na xo Meleke cao ke iy surgniye, uza j m bon do c, a be na xo uza mend. Mlet mao ke uza dero, Trki i berd, gureyn, wasto ke naine ki ber bgureyn, ine ver ra nkerdo. Trku ke tey are ndiyo, iy mlet ma ardo. Besma Xatune ve na xo Meleke mlet ma ra vato ke; 
- gonia ma Un Seydi ra, qom ma ra sure niya! M be na xo roz Kervela gureto! Non kafiri nwerino! Nwazem dest bbexti, dest kafiri ma gno! Tey ke are nvinen, peyniye de Trki xevere dan eskeri, i yen, ver sknen ke merd!

 

B. JLE
- Wes u war be. Hona zof qesey est. Eke ke m dest ra ame, roz prne j be j nusnen. Naza de leza ke Besma Xatune u na xo Meleke da, cni u domoni u qom mao ke hirs u heti de qrkerd, vl m dine r muye ra bariyo, dine ver de eve hurmet benune ewt.

8 - 3 2011